Beynimiz sağ ve sol olmak üzere iki yarımküreden oluşmuştur. Sağ beyin duygusal beyin yapımızken, sol beyin gerçekliğimizdir. Sağ beyin sol yarımküreden daha ağır ve daha büyüktür, sözsüz ve bilinç dışı süreçleri kapsar. Sol beyin de sözlü ve bilinçli süreçleri içerir. Sağ yarımküreyi ne kadar çok anlar ve gelişmesi ile ilgili ne kadar çok bilgi edinirsek o zaman bilinçaltımızın erken yaşlardaki ilişkilerden ne kadar etkilendiğini de anlayabiliriz.
Sağ beyin sol beyinden daha iyi gelişir. Sağ beyin yapısı 25. gebelik haftasından itibaren büyümeye başlar. İlk yıl sağ beyin gelişir. İkinci yılda sol beyin gelişmesi hızlanır. İlk yıl beyin %100 oranında büyürken, ikinci yılda bu büyüme %15 civarındadır. Beynin en hızlı büyüdüğü dönem ilk iki yıldır. Sağ beyin ikinci yılın sonuna kadar büyümeyi sürdürür. Sol beynin hakimiyeti de iki yaşında başlar ve üç yaşında maksimum olur. Beyinde ikinci bir büyüme süreci ergenliktedir ama bu kadar hızlı değildir.
Bebeğin erken dönemde gelişen sağ yarım küresi görsel, işitsel ve duygusal bilgilerin işlenmesinde baskındır. Annenin yüzünü tanıma bu dönemde çok önemlidir. Annenin uyarıcı yüz ifadeleri, sesinin tonu, mimikleri, sezgileri, sağ yarım kürenin görevidir. Annenin sağ beyninden çıkan bilgiler, bebeğin sağ beynine girdi olarak girer.
Anne ile bebek arasındaki her şey sezgiseldir. Bebeklerin erken dönem algısı daha çok insan yüzü ve insan sesini içerir. Kültürel kodlanmalar anne ve bebeğin bedenini etkileyen temel unsurlardır. Anne ne yaptığını düşünürse düşünsün, bebek anne bedeninin dışarıya gönderdiği şeyi algılar.
Anne bebek iletişimi en güçlü olarak hislerin ve duyguların eşliğinde meydana gelir. Bu duygular; annenin yüz ifadesi, bebeğe yaklaşımı, sesinin tonu, göz göze bakışmalarıdır. Anne ve bebek arasındaki duygu uyumlanması sağ beynin kontrolü altındadır.
Annenin karnındaki fetüs, anne eğer şarkı söylüyorsa bu işitsel uyarıyı algılar. Bunu anlamlandırıp tepki verir. Bebeğin sağ beyni 25. haftadan sonra gelişmeye başlar, 30. haftadan sonra da sesi işlemleyebilir. Annenin konuştuğunun içeriğini anlayamaz. Ancak müziğin ezgisini, annenin sesinin tonunu algılayabilir. Doğumdan sonra da tanıdık bu ses ve bildiği müzik onu rahatlatır.
Ninnilerin bebeğin duygusal zihin gelişiminde önemi çok fazladır. Ninniler kültürel bilgeliklerdir. Bütün kültürel bilgelikler gibi, ninniler de bebeğin sağ beyin yapısının gelişimini sağlar. Sol beynin bu olayda hiçbir işlevi yoktur.
Sağ beyin bilinç dışının etkisi altındadır. Anne bebeği ile konuşurken sağ beyin devrededir ve bebek dilini kullanmalıdır. Ses tonu bebek tonunda olmalıdır. Bebeğin ritmine uyum sağlamalıdır. Anne gerginse bebek te gerilecektir. Sesin coşkusu, gülüşü, neşesi sesin içeriğini zenginleştirir. Bebek depresif bir anneden sadece düz sesler duyuyorsa, zengin ses ritmini kaybeder. Yaşamda bizi duygularımız yönlendirir. Neyin güvenli neyin güvensiz olduğunu duygularımız söyler. Beden odaklı duygusal mühürlenme de sağ beyindedir.
Anne ile bebek arasında yüz tanıma süreci milisaniyenin onda biri kadar bir sürede gerçekleşir. Bebeğin ilköğrenim deneyimini sözler değil, görsel ve işitsel resimler ve sesler oluşturur. Sözcükler ağızdan ilk çıktığında ses tonudur. Ağızdan çıkarken dışarıya iki mesaj gönderilir. Sözlü olan mesaj direkt sol beyne sesin ne anlattığıdır. İkinci mesaj da sesin ezgisi, tınısı, melodisidir sağ beyne duygu olarak akar. İlk işlenme sağ beyin yarımküresinde ve sesin rengidir. O yüzden sesin tınısı çok önemlidir.
Sol yarımkürenin çıktısı bilinçli düşüncedir. Sağ yarımküreninki ise bilinçli bir duygudur. Bilinçli bir duygu sola gönderilebilir. Sağ beyinle sol beyin arasındaki ilişki ne kadar iyiyse bilgi akışı da o kadar iyi olur.
Çocukların sağ beyninde stresle başa çıkabilme kapasiteleri vardır. Travmatik olaylarla ilgili anılar sağ beyinde depolanır ve bu anılar genelde de unutulur. Annenin stresini çocuk çok çabuk yakalar. Anne çocuğa yansıtmayacağım dese de çocukların sağ beyni stres detektörü gibidir. Stres, anne ve çocuk arasında etkileşimin kalitesini düşürür. Düşük stres durumlarında sol beyin aktifken yüksek stres durumunda sağ beyin aktif olur.
Sonuçta bebeklerde anne karnında ilk gelişen sağ beyin yarımküresidir. Görsel, işitsel ve duyusal bütün duygular sağ beyin yarımküresinden köken alırken, sol taraf işlenmiş düşüncelerin ve mantığın olduğu bölümdür. Empati yeteneği de sağ beyin ne kadar gelişir ve hassaslaşırsa o kadar artar. Çünkü bu yetenek ilk birkaç ayda oluşur. Karşımızdakinin duygularını okuyabilme, anlayabilme kapasitesidir.
Dr. Sebahat Turan
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
0312. 285 3000
www.doğaldoğummerkezi.com
www.doğaldoğumankara.com