Kist Nedir?
Kist, etrafı kist duvarı adı verilen doku ile çevrili, sıvı içeren yapıdır. Yumurtalıklar embriyolojik orijinleri açısından çok değişik hücreleri yapısında bulundurur. Bu özelliği ile yumurtalıklar vücuttaki diğer tüm organlardan ayrılır. Yumurtalıklar hormonal etkilere çok çabuk cevap verir. Bu etkiler sayesinde çok çabuk büyüyüp kistleşebilir.
Vücutta bütün dokularda kist oluşabilir ancak yumurtalık dışındaki organların kistleri daha çabuk belirti verebilir. Vücutta bulunan hemen hemen bütün organlarda kist ortaya çıkabilir (Beyin kistleri, akciğer kistleri, karaciğer kistleri gibi…). Bunun nedeni diğer organlarda meydana gelen kistlerin bu organların fonksiyonlarını bozmalarıdır. Yumurtalık kistlerinin bir kısmı bu şekilde fonksiyon bozukluğu ile belirti verirken, çok büyük bir bölümü ne fonksiyonlarda bir kayba neden olur ne de uzunca bir süre belirti verir.
Yumurtalık kistlerinde ise genelde böyle bir durum söz konusu değildir. Jinekolojik muayene sırasında tesadüfen fark edilebilir. Yumurtalık kistleri tıbbi literatürde “over kistleri” olarak adlandırılır.
Kistler iyi huylu (selim) ve kanseröz (neoplastik) kistler olarak basitçe ikiye ayrılabilir. En sık görülen kistler iyi huylu olanlardır.
Yumurtalık Kistlerinin Belirtileri Nelerdir?
Yumurtalık kistleri çoğu kez bir şikâyete neden olmaz çünkü yumurtalıkların diğer organlara teması zordur. Genellikle rutin kontroller sırasında tespit edilir. Ağrı nadir görülür. Kistler kendi etrafında dönerse (torsiyon) ya da patlarsa (rüptür) şiddetli ağrı oluşumu söz konusu olabilir.
Yumurtalık kistlerinin en sık belirtileri
- Adet düzensizlikleridir
- Karında şişlik,
- Karın veya kasık ağısı,
- Sindirim sitemi bozuklukları (kabızlık, ağrılı dışkılama),
- İdrar yolu şikayetleri
Yumurtalıkta kistleri olan kişilerde nadiren kistlerin kendi etrafında dönmesi (torsiyon) veya patlaması (rüptür) şiddetli ağrı ve akut karın tablosuna yol açabilir. Bu durumlarda acil ameliyat gerekebilir.
Torsiyon (kist boğulması) nedir?
Torsiyon ya da boğulma, bir kitlenin kendi etrafında dönerek kendi damar dolaşımını durdurmasına verilen isimdir. Damar dolaşımı bozulur ve kitlenin beslenmesi bozulur.
Bu bozulma şiddetli ağrı nedeni olabilir. Ameliyat gerektirebilen bir durumdur Yumurtalık dokusunun dolaşımı bozulduğundan yumurtalık dokusu işlevlerini kalıcı olarak kaybedebilir.
Kistin patlaması veya yırtılması nedir?
Yumurtalık kistleri büyüdükçe içlerindeki sıvının basıncı da artar. Her ne kadar basınç artmasına paralel olarak kistin duvar kalınlığı artsa da büyük kistler cinsel ilişki, egzersiz ve diğer bedeni zorlayan durumlarda yırtılabilirler. Ancak yırtılma esnasında kisti besleyen büyük bir kan damarı da yırtılırsa iç kanama olabileceğinden, böyle durumlarda da ameliyat gerekebilir.
İyi Huylu Over Kistleri
Fonksiyonel kistler
Follikül kisti
Gençlerde en sık rastlanan yumurtalık kistidir. Genelde klinik vermezler, ancak adet gecikmesine neden olabilirler. Gelişen yumurta hücresinin çatlamaması ve büyümeye devam etmesi sonucu oluşur.
Korpus luteum kisti
Her yumurtlamadan sonra yumurta hücresinin atıldığı doku farklılaşarak korpus luteum adı verilen dokuya dönüşür ve gebelik oluşursa progesteron plasentadan salınana kadar buradan üretilir. Bazen bu doku kist halini alır ve buna korpus luteum kisti adı verilir.
Ortalama 3-4 cm büyüklüğündedir. Hormon salgılaması yaptığı için adet gecikmesine yol açabilir. Sorun yaratmazsa tedaviye gerek duyulmaz. Kendiliğinden kaybolur.
Diğer yumurtalık kistleri şunları içerir
Dermoid kistler
Yumurtalıklarda saç, yağ ve diğer dokuları barındırabilen kese benzeri büyümelerdir.
Kist adenomlar
Yumurtalıkların dış yüzeyinde gelişebilen kanserli olmayan büyümedir.
Endometriomalar
Rahmin içinde normal olarak büyüyebilen dokunun rahmin dışında gelişip ve yumurtalıklara yapışması bunun da kistte dönüşmesidir. Yoğun içerikli görünür. Ağrılı adet görme, ilişkide ağrı, çocuk sahibi olamama, gibi belirtiler gösterebilir.
Kist adenom
Yumurtalık dokusunu dıştan saran yüzey tabakasından gelişen iyi huylu tümöral yapılardır.
Polikistik Over
Yumurtalık kistlerinde anlatılmış olmasına karşın burada tek büyük bir kist değil çok sayıda ve milimetrik boyutlarda kistin yumurtalık içinde bulunması söz konusudur.
PKOS Her ay gelişerek çatlaması gereken folikülün, gelişiminin belli bir aşamada takılıp kalmasıdır.
Yumurtalık (over) kistlerinin %80 -85 ‘i iyi huyludur. Genellikle 20-44 yaş arası kadınlarda görülür. Eğer oluşum sebepleri hormonal düzensizlik ise kısırlığa neden olabilirler.
Yumurtalık Kistleri Nasıl Teşhis Edilir?
Over kistleri, genelde rutin muayeneler veya başka bir sebepten dolayı yapılan jinekolojik muayenede tespit edilirler. Yapılan ultrasonografide kistin tam yeri, boyutları, iç yapısı ve muhtemel tipi belirlenir
Kistin tıbbi değerlendirmesinde bazen ek olarak bilgisayarlı tomografi, MR gibi ek görüntüleme incelemelerine gerek duyulabilir. Yine kistin tipinin belirlenmesine yönelik olarak Tümör markerleri arasında en sık olarak Ca 125, Ca 15-3, Ca 19.9, kullanılmaktadır.
Yumurtalık Kistlerinin İyi veya Kötü Huylu Oldukları Nasıl Anlaşılır?
Kistlerin iyi huylu olup olmadığının değerlendirilmesinde;
- Hastanın yaşı, (ileri yaşlarda veya menopoz sonrası kötü)
- Kitlenin büyüklüğü ve şekli, (büyük ve düzensiz görünümde ise kötü)
- Basit kist ya da solid (içi katı) yapıda oluşu, (komplike kist ise kötü, basit kist ise iyi)
- Etrafa yapışık olup olmadığı (yapışık ise kötü)
- Hassasiyet olup olmadığı önemlidir.
Pelvik ultrasonografide saf kist görünümünde olan ve 5-6 cm’den küçük çapta olan kistlerin iyi huylu (selim) ve fonksiyonel kist olma olasılığı yüksektir.
Ultrason muayenesinde içinde papillomatöz (karnabaharımsı) çıkıntıları olan, solid yapılı, 5-6 cm’den büyük, batında asit yapan, çevre dokulara yapışık , böbreklerde “üreter” denen idrar kanalına bası yaparak genişlemelere sebep olan kistlerin kötü olma olasılığı yüksektir.
Ayrıca menopoz sonrası (postmenopozal dönemde) ortaya çıkan kistler de kötü huylu olma potansiyeline sahiptir.
İltihabi kistlerde antibiyotik tedavisi uygulanır.
Over Kistleri Nasıl Tedavi Edilir.
Yapılan jinekolojik muayene, ultrasonografi kist hakkında bize oldukça belirgin fikir verir. Gerekirse bilgisayarlı tomografi, MR gibi tanı yöntemleri ile kistin varlığı aydınlatılır. Kesin tanı kistin laparoskopi (kapalı ameliyat) veya laparotomi (açık ameliyat) adı verilen yöntemle çıkarılması ve patoloji uzmanı tarafından incelenmesiyle konulabilir.
Kistlerin tümü ameliyat gerektirmez.
Eğer 8-10 cm’yi geçen ya da sürekli büyüyen, ultrason ve kan testlerinde kötü huylu olma ihtimali yüksek kistler ise ameliyat ile alınır. Kistte torsiyon ya da rüptür varsa hasta acil ameliyata alınmalıdır.
Dr. Sebahat Turan
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
0312. 285 3000
www.doğaldoğummerkezi.com
www.doğaldoğumankara.com