Hamileliğin gerçekleşmesi için yumurtalık, fallop tüpünün başlangıç kısmına bir yumurta bırakır. Bu yumurta 24 saat burada kalır. Yumurtanın döllenebilmesi için spermle temas etmesi gerekir. Döllenen yumurta 3-4 günlük bir yolculuk yaparak sağlıklı bir gebeliğin oluşumu için, fallop tüpünden uterusun endometriyum tabakasına ulaşır ve buraya tutunur. Böylece embriyonun gelişim süreci başlar.
Eğer bu döllenmiş yumurta (embriyo) rahim dışında herhangi bir yere tutunursa, dış gebelik veya ektopik gebelik olarak adlandırılır. Bu tutunma yeri over, tuba, serviks, abdomen gibi herhangi bir yer olabilir. En çok tubaya yerleşim olur.
Tüm gebeliklerin %2 si dış gebeliktir. Bu durum sağlıklı bir gebelik değildir ve doğum ile sonuçlanmaz ve acil tedavi gerektirir. Dış gebelik sizin için potansiyel olarak tehlikeli bir durumdur erken belirtileri tanımak ve tedaviyi en kısa sürede başlamak önemlidir. Anne için ciddi bir risk oluşturur. Tüpün içinde gelişimine devam eden embriyo bir süre sonra etrafındaki dokuyu adeta “eritir” ve belli bir süre sonra bölgedeki damarlardan birinin ya da birkaçının yırtılması sonucu kanama başladığında annede iç kanamaya dönüşürse, bu durum anne hayatını tehdit edebilir. Gebeliğin ilk 3 ayındaki (ilk trimester) anne ölümlerinin en sık sebebidir.
Dış gebeliğin en büyük ve hayati tehlikesi bu kanamadan kaynaklanır. Geç kalınmış bu durumlarda bu kanamayı durdurmak ve hayati tehlikeyi ortadan kaldırmak için sıklıkla ameliyat gerekir.
Günümüzün erken tanı ve tedavi yöntemleriyle hastanın erken gebelik haftasında başvurması ile dış gebelik henüz iç kanamaya yol açmadan tanınmakta ve enjeksiyon şeklinde ilaçlarla ameliyatsız tedavi edilebilmektedir.
Ameliyatsız tedavi, erken tanı konulduğunda %90’lık başarı oranlarına ulaşmış durumdadır.
Siz anne adaylarına bu konuda düşen görev dış gebelik geçirme açısından hiçbir risk faktörünüz bulunmasa bile gebeliğinizin en erken döneminden itibaren kontrole gitmenizdir.
Dış gebelik Belirtileri nelerdir?
Belirtiler ve semptomlar kadından kadına farklılık gösterebilir. Gebeliğinin erken dönemlerinde hiçbir şikâyetiniz olmayabilir. Ancak en sık görülen belirti adet gecikmesidir. Çoğunlukla hamileliğin 5. ve 14. haftaları arasındaki dönemde belirti vermeye başlar. Ardından tek taraflı karın ağrısı ve vajinal kanamadır. Bununla birlikte, birçok kadının ektopik gebeliğin acil sorunlarını yaşayana kadar hiçbir belirtisi ve şikâyeti de olmayabilir.
Acil belirtilere DİKKAT!!!
Karında ya da pelvik bölgede ağrı veya hassasiyet
Bunu yalnızca tek taraflı hissedebilirsiniz, ancak ağrı karnınızda veya pelvisinizin herhangi bir yerinde olabilir. Ağrı hafif veya keskin olabilir ve ayrıca mide bulantısı ve kusma ağrıya eşlik edebilir. Hareket halindeyken ağrınızın şiddetlendiğini fark edebilirsiniz.
Vajinal lekelenme veya kanama
Elinizde pozitif bir gebelik testiniz varsa, kanama şikayetiyle beraber adet başlangıcı ya da düşük yapıyor endişesine kapılabilirsiniz. Kanama kişiye ve kliniğe göre çok çeşitlilik gösterebilir. Rengi, miktarı, zamanlaması çok çok farklı olabilir.
Omuz ağrısı
Omuzda ağrınız, özellikle de uzandığınızda, sorun oluşturmaya başlamış ise bu dış gebelik için bir alarm işaretidir. Ağrı nedeni iç kanamadır ve omuz bölgenize giden sinirleri tahriş eder.
Şok belirtileri
Eğer gebelik ürünü, dış gebeliğin en sık görüldüğü tüplerde yerleşmişse, gebeliğin ilerleyen dönemlerinde gebeliğin yerleştiği tüp, gerginliği daha fazla kaldıramaz ve bir yerden yırtılır. Bu durumda karın boşluğuna sızan kan nedeniyle karın içinde kanama olur. Karın ağrısının şiddetinde artma, kanama miktarı ile ilişkili olarak da baş dönmesi, bayılma hatta şok tablosu bile gelişebilir. Dolayısıyla bu tarz ağrılar yaşayan gebelerin mutlaka hekime başvurması gereklidir.
Dış gebelik ne sıklıkta görülür?
Başta gelişmiş ülkeler olmak üzere 30 yıldır dünya genelinde dış gebelik oransal olarak artmaktadır. Amerika’nın son verileri tanısı konmuş gebeliklerin 1000’de 16’sının dış gebelik olduğunu ve bu sayının 1970’e göre beş kat arttığını göstermektedir. Aynı veriler dış gebeliğin görülme aralığının en sık 35-44 yaş olduğunu, anne ölümlerine dış gebelik katkısının %15 olduğunu ve tüm gebelik ayları hesaplandığında anne ölümlerinde dış gebeliğin ikinci sık görülen neden olduğunu göstermektedir.
Dış gebelik neden artıyor?
Dış gebeliğin artış göstermesinin en önemli nedenleri cinsel yolla bulaşan hastalıkların sıklığındaki artış, tüp bebek ve diğer kısırlık tedavilerinin daha sık uygulanması ve gelişmiş teknolojiyle daha çok hastada dış gebelik tanısının konması ve hatta kendi kendine iyileşebilen dış gebelik olgularının saptanabilmesidir.
Dış gebelik kimlerde daha sık görülür?
Cinsel açıdan aktif olan her kadın dış gebelik riski altındadır. Ancak bu anlamda en belirgin risk faktörleri arasında anne yaşının 35 ve üstü olması, sigara kullanımı, düşük öyküsü, endometriozis hastalığı, sadece progesteron içeren doğum kontrol hapları ya da diğer doğum kontrol haplarının kullanımı, anne adayının kısırlık ya da tüp bebek tedavisi görüyor olması, rahim ve yumurtalık iltihapları, başarısız tüp bağlama operasyonları, karın içine yada tubal cerrahi işlemler, spiral kullanımı dış gebelik görülme riskini artırır. Geçirilmiş bir dış gebelik öyküsü olan kadında, önceki ektopik gebeliğe bağlı olarak, tekrar dış gebelik görülme ihtimali %5 ila 25 arasında artar.
Dış gebelik neden olur?
- Fallop tüpünün bir enfeksiyon ile kısmen veya tamamen bloke olması
- Önceki bir enfeksiyondan ya da tüpteki cerrahi prosedürden elde edilen skar dokusu da yumurtanın hareketini engelleyebilir.
- Pelvik bölgedeki veya tüplerde geçirilmiş ameliyatların adezyonları neden olabilir.
- Anormal büyüme veya doğum kusuru, tüpün şeklindeki anormalliğe yol açabilir.
Dış gebelik tanısı nasıl konur?
Ektopik hamilelik teşhisi her zaman kolay olmaz. Gebeliğin başlangıç döneminde tanı koymak zahmetli olsa da bu dönemde konulan bir dış gebelik tanısının medikal tedavi sonucu başarı oranı %90 lar civarındadır.
İlk gebelik muayenenizde karın ya da pelvik muayene sırasında ağrı ya da bir kitle tespit edilirse ektopik hamilelikten şüphelenebilir. Hastaya yapılan ultrasonografik inceleme kıymetlidir.
Trans vajinal ultrason olarak adlandırılan ve vajina içerisine yerleştirilen bir alet yardımıyla yapılan ultrasonografik inceleme sayesinde tüpleriniz ve uterusunuz yakından incelenecektir. Trans vajinal ultrason incelemesinde rahim içerisine yerleşmiş bir gebelik kesesinin var olup olmadığı tespit edilebilir. Bunların yanı sıra hekim tarafından Dış gebeliğin tanısını koymada erken dönemlerde seri beta HCG ölçümleri ve progesteron değerleri kıymetli belirteçlerdir. Normal bir gebelikte 48 saat aralıkla yapılan iki ölçümde beta HCG hızı yaklaşık iki kat artar. Dış gebelikte ise bu artış olmaz. Progesteron seviyesi de beklenenden düşük seyreder. Seri ölçümler kesin tanı aracı değildirler ve ölçüm belli bir aşamaya gelmesine karşın ultrasonda intrauterin (rahimiçi) gebeliğe ait bulguların görülmemesi gebeliğin bir dış gebelik olduğu yönünde oldukça değerli bir bulgudur.
Dış gebelik tedavisi nasıldır?
Ayırıcı tanıda ise erken gebelik, düşük tehdidi, tam olmayan düşük, akut apandisit, akut pelvis iltihabı, dejenere olmuş miyom düşünülmelidir. Çok nadiren bir normal gebelik ve bir dış gebelik birlikte olabilir.
Tüm bu tanı testleri neticesinde dış gebelik tanısı alan gebelerde gebeliğin derhal sonlandırılması gerekir. Trans vajinal ultrasonografide beta hcg belli bir seviyeye gelmesine rağmen gebelik kesesi görülmediyse gebeliğin yerini araştırmak için vakum yöntemiyle rahim içinden alınan örnek patolojiye gönderilir. Patolojik incelemede alınan materyalde plasenta hücreleri saptanmışsa bu gebeliğin dış gebelik olmadığı, saptanmamışsa gebeliğin dış gebelik olabileceği düşünülür.
Dış gebelik için metotreksat olarak adlandırılan ilaç tedavisi ile vücudun gebelik dokusunu absorbe etmesi sağlanır. Kasılma, kanama gibi düşük belirtilerinin görülmesi normaldir. İlacın etki gösterdiğinden tam olarak emin olunabilmesi için düzenli aralıklarla kanda beta hcg testleri uygulanır. Bu uygulama sonrasında genellikle cerrahi operasyon gerekmez ve fallop tüpleri zarar görmez. Fakat uygulama sonrasında hastalar birkaç ay hamile kalamazlar. Eğer medikal tedaviye rağmen tedavi başarısız olursa cerrahi tedavi devreye girer.
Aksi takdirde fallop tüplerinin patlaması ile ağır bir iç kanama gerçekleşebilir. Bu durum hastanın acil şekilde ameliyata alınmasına, fallop tüplerinin işlevini kaybetmesine ve diğer üreme organlarına da zarar vermesine neden olarak üreme yeteneğini kaybetmesine ve hatta hayati risk altına girmesine neden olacaktır. Operasyon hekim önerisi doğrultusunda açık ameliyat veya kapalı yöntem olan laparoskopi ile yapılabilir.
Dış gebelik sonrası yeniden hamile kalabilir miyim?
Dış gebelik sonrası sağlıklı bir gebelik yaşayıp yaşamayacağınızı merak ediyorsanız, yapabileceğiniz en iyi şey doktorunuza danışmak olacaktır. Çünkü doktorunuz tıbbi geçmişinize dayanarak size özel önerilerde bulunabilir.
Dış gebelikler nadir görülür ve tedavi edilebilir, ancak sizi endişelendiren herhangi bir belirti fark ederseniz, doktorunuza danışarak şüphelerinizi giderebilir ve öneri alabilirsiniz.
Dr. Sebahat Turan
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
0312. 285 3000
www.doğaldoğummerkezi.com
www.doğaldoğumankara.com