Doğum kontrol yöntemi araştırıyorsanız; spiral düşünmek isteyebileceğiniz bir yöntem olabilir. Herkes için değil, fakat günümüzde spiraller çoğu kadın için etkili ve güvenli olarak kabul edilir. Hem uzun ömürlüdür hem de kullanımı çok kolaydır.
Spiral Nedir?
Spiral, intrauterin cihaz ismiyle de anılır. “T” gibi şekillendirilmiştir ve rahim içine yerleştirilir. Plastik gövdenin etrafına bakır tel sarılıdır. Spiraller, hormonlu veya bakır olabilir. Etkisini Spermlerin yumurtalara ulaşmasını ve embriyonun rahme yerleşmesi için uygunsuz bir ortam oluşturarak yapar. Hormonlu spiraller hormon salarak hamileliği önler.
Spiral Takılması
Spiral takılmasına karar verildikten sonra dikkatli bir sorgulama ve jinekolojik muayene yapılır. Mutlaka bir PAP Smear testi yapılmalıdır.
Spiralin takılması için en doğru zaman regl dönemi olmasına rağmen, kürtaj sonrası ve doğum sonrasında da takılabilir. Spiral gebe olunmadığından emin olunan herhangi bir zamanda takılabilir. Regl dönemi spiral taktırmayı tercih edenler için adetin yoğun olduğu 2. ya da 3. günü tercih edilir. Spiral takılması muayenehane, klinik koşullarında gerçekleştirilebilen, oldukça basit bir işlemdir. 5 dk. gibi kısa bir sürede işlem tamamlanır. Ardından spiralin doğru yere yerleştirildiğinden emin olmak için ultrasonla kontrol edilir. İşlem yapıldıktan sonra ilk kontrole 1. ayın sonunda, daha sonraki kontrollere de yılda 1 kez gidilmelidir.
Spiral çıkarılması
RİA rahim içinden çıkarılmak istendiğinde ucundan tutulup çekilmek için takılma sonrası rahim ağzından 1-2 santimetre sarkacak şekilde ip bırakılır. Çıkarılmak istendiğinde dışarı sarkan iplerinden tutulup çekilerek çıkarılır. Ağrısız bir işlemdir. Gebe kalabilirlik RİA çıkarıldıktan hemen sonra başlar.
Spiralin koruyuculuk Oranı
RİA’nın koruyuculuğu takıldığı anda başlar ve çıkarıldığında kısa sürede biter. RİA’ların koruyuculuk oranı oldukça yüksektir ve kullanan 100 kadından bir yılda ortalama yalnızca ikisi gebe kalır.
Ülkemizdeki bakırlı RIA ların koruyuculuk oranı 10 yıllıktır. Hormonlu RIA nın (Mirana) 5 yıl koruyuculuğu vardır. Koruma süresi içerdikleri bakır veya progesteron hormonunun zamanla tükenmesiyle ilgilidir
Spiral kayması nedir?
Spiralin yerinden oynayıp rahim ağzına doğru kayabilir. Spiralin kayması durumunda adet dönemi dışında da kanama ve lekelenmeler görülür. Bu durumda gebelik riski de artar. Yerinden oynamış olan spiralin çıkartılarak yeniden takılması gerekir.
RİA uygun koşullarda takılmadığında genellikle takılmasından sonraki ilk günlerde düşer. Enfeksiyon, gebelik gibi durumlar neticesinde de RİA kendiliğinden düşebilir. Bu durum kadın tarafından çoğu zaman fark edilir. Böyle bir durumda doktora başvurulmalı ve düşme nedeni ortaya çıkarılarak geçici olarak ek bir korunma yöntemine başlanılmalıdır. İstatistikler takılan 100 RİA’dan ortalama 10’unun herhangi bir nedene bağlı olarak veya nedensiz bir şekilde kendiliğinden düştüğünü göstermektedir.
Spiral nasıl etki eder?
RİA rahim içine yerleştirildiği andan itibaren burada yabancı bir madde olarak algılanır ve bölgede iltihabi bir reaksiyon oluşturur. Bu iltihabi reaksiyon rahim içine ulaşan spermlerin etkisiz hale gelmesini sağlar ve gebelik önlenir. Yumurtlama süreci devam eder.
RİA sanıldığının aksine başlamış bir gebeliğin düşükle sonuçlanmasını sağlayan bir yöntem değildir. Etkisi rahim içine ulaşan spermler üzerinedir.
RIA serviks dediğimiz rahmin boyun bölgesindeki guddelerden salgılanan mukus dediğimiz sıvının kıvamını kalınlaştırıp spermlerin rahmin içine geçmesine karşı mekanik bir engel oluşturur. Spiralin spermisid yani sperm öldürücü etkiside vardır.
Spiralin en önemli yan etkileri nelerdir?
- Spiral takıldıktan sonraki birkaç gün için bel ve eklem ağrısı olabilir.
- Spiraller yerinden oynayabilir ya da çıkabilir, bu sebeple her adet döneminin sonunda spiralin yerinde durduğundan emin olmak için kişi parmağını içeri sokmalı ve ipi hissederek spirali kontrol etmelidir.
- Spiral takıldıktan sonraki ilk 6 aylık dönemde lekelenme veya kanama olabilir.
- Düzensiz adet dönemleri genellikle hormonlu spirallerde daha fazla gözlenir.
- Miktarı artan krampların eşlik ettiği ağır adet dönemleri genellikle bakır spirallerde daha fazla gözlenir.
- Bakır spiral kullanılırken daha ağır adet dönemleri yaşanabileceğinden anemi oluşabilir.
- Spiral kullanmak cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korumaz ve bu yüzden gerektiğinde prezervatif kullanılmalıdır.
- Spiral, cinsel yolla bulaşan hastalık veya diğer enfeksiyonların riskini artırabilir
- Enfeksiyon yaşanabilir veya spiral içeri kaçabilir. Ancak merak etmeye gerek yoktur içerde bir yerlerde kaybolamaz yani vücut içinde gezinmez.
- Spiral kullanmak dış gebelik ihtimalini artırabilir
Spiral ile gebe kalındığında nasıl takip yapılır ?
RİA gebelikten korumada oldukça etkili bir yöntem olmasına rağmen her yöntemde olduğu gibi RİA kullanımı esnasında da gebelik oluşabilir. Bu nedenle RİA kullanan kadınların adet gecikmesi olduğunda bu olasılığı düşünmeleri ve doktora başvurmaları önemlidir. RİA kullanımı esnasında gebelik oluştuğunda öncelikle jinekolojik muayeneyle dış gebelik olasılığı ekarte edilir.
Spiral kullanımında hamile kalınırsa bu çoğunlukla dış gebelik olabilir veya enfeksiyon gelişebilir. Bununla birlikte, %0.01’lik bir sağlıklı hamilelik ihtimali bulunmaktadır.
Normal rahim içi bir gebelik saptandığında yaklaşım gebeliğin devam etmesinin arzu edilip edilmediğine göre değişir:
İstenmeyen bir gebelik söz konusu olduğunda aynı seansta RİA çıkarılır ve tahliye uygulanır. Yeniden RİA uygulanıp uygulanmayacağına daha sonraki bir görüşmede karar verilir.
Gebelik devam ettirilmek istendiğinde rahim içinde kalmaya devam eden RİA gebelik seyrinde enfeksiyon gelişimine neden olabileceğinden, düşük ve erken doğum riskini artırdığından çıkarılması önerilir.
Gebelik süresince rahim içinde kalmaya devam eden RİA gebeliğin %50 düşükle sonuçlanmasına neden olur. Erken doğum riski ise yaklaşık dört kat artar.
RİA devam eden bir gebelikte dikkatli bir şekilde çıkarıldığında düşük ortaya çıkma riski %30’a düşer ve erken doğum riski normale iner. Unutulmaması gereken en önemli nokta devam etmekte olan bir gebelikte RİA çıkarılmasının her zaman kolay olmayacağıdır.
RİA başarılı bir şekilde çıkarıldığında ve gebelik düşükle sonuçlanmadığında gebeliğin RİA rahim içindeyken oluşmuş olması bebekte doğumsal kusur oluşma riskini artıran bir durum olarak kabul edilmez.
- Smear testi sonucu bozuk olan, servikal erozyonu ya da halk diliyle rahim ağzında yarası olanlara takılmaz. Önce tedavi edilmesi gerekir.
- Gebelik veya gebelik şüphesi olanlara takılmamalı.
- Genital enfeksiyonu olanlara takılmaz. Enfeksiyon tedavisi yapıldıktan sonra takılabilir.
- Rahim ağzı kanseri veya rahim kanseri olanlar
- Uterusta miyomu olanlarda miyomun rahimdeki lokalizasyonu değerlendirilerek karar verilir. Bu durumda spiral rahim içinde yerleşemeyebilir ve âdet kanaması çok artabilir. Rahminde şekil bozukluğu olanlara
- Sebebi saptanamamış anormal vajinal kanaması olanlara.
- Rahim ağzında yetersizliği olanlara
- Kanama ve pıhtılaşma bozukluğu olanlara
- Bakır alerjisi ve (Wilson Hastalığı) olan kadınlar RİA kullanamazlar.
Spiral kullanmak isteyen kadınlar, spiral için uygun olup olmadıklarını ve hangi tür spiral kullanabileceklerini belirleyebilmek için doktorlarıyla konuşmalıdır
Spiral Kimlere Takılır
- Lohusalık dönemini bitirmiş emziren anneler,
- Genital enfeksiyonu olmayan kadınlar,
- Cinsel yolla bulaşan hastalık taşımayan kadınlar,
- Gebelik testi ile gebe olmadığı teyit edilen kadınlar.
Erkek Kadına Takılan Spirali Hisseder mi?
Eşiniz herhangi bir şey hissetmemelidir, ancak eğer hissediyorsa sadece spiral ipiyle hafif temas olabilir. Bu herhangi bir rahatsızlığa neden olmamalıdır. Eğer ip uzunsa biraz kesilebilir veya zaten zamanla daha da yumuşayacaktır.
Gelecekte Çocuk Sahibi Olmak İsterseniz Ne Olacak?
Doğum kontrol yöntemlerinin en başında spiral gelir. En etkili ve güvenilir doğum kontrol araçlarından biri olan spiralin rahim içine yerleştirildiği andan itibaren etkisi başlar.
Spiral kullanımı, daha sonra çocuk sahibi olma yeteneğinizi de etkilemez. Hamile kalmak istiyorsanız, doktorunuzdan spiralin çıkarılmasını isteyebilirsiniz. Spiral çıkarıldıktan sonra adet ve yumurtlama döngüsü normale döner.
Doktora Gitmeniz Gereken Durumlar
Spiral kullanan kadınlar aşağıdaki durumları yaşarsa hemen doktora gitmelidir: RİA uygulandıktan bir ay sonra kontrole gideceksiniz.
- RİA’nın yerleşiminden ve enfeksiyona sebep olup olmadığından emin olunmalıdır. Bu kontrol muayenesi çok önemlidir.
- Bu kontrol muayenesinden sonra birer yıllık aralıklarla mutlaka kontrol muayenelerine gitmeli, rutin kontrollerinizde smear ve HPV testi yaptırmalısınız.
- RİA iplerini her ay kendiniz kontrol edebilirsiniz.
- Yılda bir ya da iki kez doktorunuza kontrole gitmelisiniz. Kontrol esnasında ipin yerinde olup olmadığına bakılır. Yapılan ultrason muayenesi ile de spiralin rahim içinde normal yerleşip yerleşmediği kontrol edilir.
- Şu durumlarda mutlaka kontrol gününü beklemeden doktora başvurun: Adet gecikmesi, lekelenme veya normal dışı kanama, karın ağrısı, cinsel ilişkide ağrı, eşinizde ciddi bir genital enfeksiyonun varlığı, normalden farklı akıntı, titreme ve ateşle beraber şiddetli kasık ağrısı, kendi muayenenizde ipliklerin bulunamaması, uzaması veya kısalması. Gebelik şüphesi gibi durumlarda acil doktorunuza başvurmalısınız.
Rutin doktor kontrolünde RİA iplerinin görülememesi
En sık neden iplerin çok kısa kesilmiş olmasıdır. Bu normal bir durumdur. Diğer neden RİA’nın rahim içine gömülmüş olması veya ender durumlarda rahim dışında bir yerde bulunmasıdır.
RİA ipleri görülemediğinde öncelikle ultrasonografiyle RİA’nın rahim içinde olup olmadığı netleştirilir.
Rahim içinde olduğu belirlenen RİA’nın rahim duvarına gömülmüş olma riski yüksek olduğundan çıkarılması gerekir. Bunun için genellikle lokal anesteziyle yapılan ufak bir müdahale yeterli olacaktır. Bu müdahale ile RİA’nın çıkarılamadığı ender durumlarda histeroskopi yöntemi kullanılması gerekebilir. Komplike bir durumda laparoskopiye ve radyolojik görüntülemeye de ihtiyaç duyulabilir.
Hormonlu RİA’lar
Progesteron hormonu içeren RİA’lar ülkemizde de kullanılır. Bu RİA’ların bakırlı olanlardan en önemli farkı, bakırlı RİA’ların aksine kanama miktarını ve adet sancısını azaltmalarıdır. Bazen de sadece bu özelliği için kullanılır.
Hormonlu RİA’lar spermler üzerine olan etkilerine ek olarak follikül gelişimi ve yumurtlama sürecini de engelleyici etki ederler. Rahim ağzı tıkacı hormon etkisiyle kalınlaştığından buradan rahim içine sperm ve bakterilerin girişini zorlaşır. Bu son etki pelvik enfeksiyon gelişme riskini azaltır.
Gebelikten korunma yanında hormonlu RİA’lar bazen uzun süreli progesteron tedavisi gereken durumlarda (rahim iç tabakasının tedavi gerektirecek kadar kalınlaşmış olması gibi) da kullanılabilirler.
Progesteron içeren RİA’ların kanamayı azaltıcı etkileri bazı durumlarda kanamanın tümüyle kesilmesine kadar gidebilir ve bu bazı kadınlar için istenmeyen bir etki olabilir. Bazı hormonlu RİA’lar bazı kadınlarda tüylenme ve sivilce gelişimi yapabilir.
Spiralin birçok çeşitleri var, bunların en sık kullanılanları:
Sadece plastik olanları (lipes loop)
Bakırlı olanları ki en çok kullanılanları bunlardır (Cooper T)
Gümüş tel üzerine sarılmış bakırlı olanları (Nova T) bunlarda gümüş tel bakırın dayanıklılık süresini uzatır.
Hormonlu spiral: progesteron hormonu salan spiraller (Mirena)
Yeni nesil bakır boncuklu spiral Gynefiks, son yıllarda ülkemizde kullanılmaktadır.
Dr. Sebahat Turan
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
0312. 285 3000
www.doğaldoğummerkezi.com
www.doğaldoğumankara.com